دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
10.22077/jgdms.2026.11582.1474
چکیده
دریاچه ارومیه و حوضه آبریز آن در دهه‌های اخیر با بحران آبی چندبعدی روبه‌رو شده است و نقش تغییر کاربری اراضی در این بحران کمتر در قالب یک چارچوب یکپارچه سنجیده شده است. هدف این پژوهش بررسی اثرات تغییر کاربری اراضی بر منابع آب حوضه در بازه‌ای حدود دو دهه و نیم است. برای این منظور، داده‌های ماهواره‌ای لندست، مودیس و گریس در کنار داده‌های زمینی شامل بارش ایستگاه‌های سینوپتیک، تراز و کیفیت آب چاه‌های مشاهده‌ای با روش‌هایی مانند طبقه‌بندی جنگل تصادفی، شاخص‌های پوشش گیاهی، رطوبت خاک و آب، درون‌یابی کریجینگ و تحلیل همبستگی بررسی شد. یافته‌ها نشان می‌دهد گسترش کشاورزی آبی به زیان مراتع و پهنه‌های آبی، مهم‌ترین محرک بحران بوده است؛ پهنه آبی دریاچه به شدت کوچک شده، سطح آب زیرزمینی به‌طور پیوسته و تشدیدشونده افت کرده و گستره شوره‌زارها به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. هم‌زمان، شوری و سختی آب زیرزمینی بسیار بالاتر از حد مجاز قرار دارد و بخش بزرگی از چاه‌ها برای کشاورزی نامناسب شده است. تحلیل همبستگی رابطه علّی تقویت‌شونده میان تغییر کاربری، افت کمی و تنزل کیفی منابع آب را تأیید کرد و کاهش پوشش گیاهی و رطوبت خاک نشانه تشدید بیابان‌زایی است. کاهش بارش این روند را تشدید کرده، اما نقش تعیین‌کننده بر عهده مدیریت نادرست آب و الگوی کشاورزی ناسازگار با اقلیم نیمه‌خشک است. نتیجه می‌شود که حوضه از آستانه تاب‌آوری خود عبور کرده و گذار از مدیریت عرضه‌محور به مدیریت تقاضا، انطباق و تخصیص مجدد آب برای احیای خدمات اکوسیستمی ضروری است.
طیب نیا، سیدهادی. (1405). تحلیلی بر اثرات تغییر کاربری اراضی بر منابع آب. (e4358). مطالعات مدیریت توسعه سبز، ()، e4358 https://doi.org/10.22077/jgdms.2026.11582.1474
MLA
طیب نیا، سیدهادی. "تحلیلی بر اثرات تغییر کاربری اراضی بر منابع آب" .e4358 ، مطالعات مدیریت توسعه سبز، ، 1405، e4358. doi: 10.22077/jgdms.2026.11582.1474
HARVARD
طیب نیا، سیدهادی. (1405). 'تحلیلی بر اثرات تغییر کاربری اراضی بر منابع آب'، مطالعات مدیریت توسعه سبز، (), e4358. doi: 10.22077/jgdms.2026.11582.1474
CHICAGO
طیب نیا، سیدهادی، "تحلیلی بر اثرات تغییر کاربری اراضی بر منابع آب." مطالعات مدیریت توسعه سبز، (1405): e4358, doi: 10.22077/jgdms.2026.11582.1474
VANCOUVER
طیب نیا سیدهادی. تحلیلی بر اثرات تغییر کاربری اراضی بر منابع آب. JGDMS. 1405;():e4358. doi: 10.22077/jgdms.2026.11582.1474
