مدل‌سازی عوامل مؤثر بر بهره‌وری سبز بنگاه‌ها با تأکید بر کارآفرینی سبز در شرایط بی‌ثباتی اقتصادی: یک رویکرد داده‌بنیاد

در سال‌های اخیر، افزایش نگرانی‌های زیست‌محیطی و تشدید بی‌ثباتی‌های اقتصادی، توجه بنگاه‌ها را به سمت بهره‌وری سبز و توسعه کارآفرینی سبز سوق داده است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف مدل‌سازی عوامل مؤثر بر بهره‌وری سبز بنگاه‌ها با تأکید بر کارآفرینی سبز در شرایط بی‌ثباتی اقتصادی انجام شده است. این پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و از نظر روش، مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد با رویکرد اشتراوس و کوربین است. جامعه مشارکت‌کنندگان پژوهش شامل خبرگان حوزه مدیریت، کارآفرینی و مدیران بنگاه‌های تولیدی آشنا با موضوعات زیست‌محیطی بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌های پژوهش از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری گردید و فرآیند جمع‌آوری داده‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت که در نهایت با انجام 25 مصاحبه حاصل شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت. یافته‌های پژوهش منجر به شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های کلیدی مؤثر بر بهره‌وری سبز بنگاه‌ها شد که در قالب مدل پارادایمی شامل شرایط علّی، پدیده محوری، شرایط زمینه‌ای، شرایط مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها سازمان‌دهی گردید. نتایج نشان داد عواملی نظیر افزایش هزینه‌های انرژی و منابع، فشارهای قانونی و زیست‌محیطی، تغییر ترجیحات مصرف‌کنندگان به سمت محصولات سبز، و نگرش مدیران نسبت به پایداری، از مهم‌ترین شرایط علّی شکل‌گیری کارآفرینی سبز و ارتقای بهره‌وری سبز در بنگاه‌ها هستند. همچنین راهبردهایی مانند توسعه نوآوری‌های سبز، بهبود فرآیندهای تولید پاک و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های سازگار با محیط‌زیست می‌توانند به بهبود عملکرد زیست‌محیطی و رقابت‌پذیری بنگاه‌ها منجر شوند. در نهایت، یافته‌های پژوهش می‌تواند به مدیران، سیاست‌گذاران و کارآفرینان در جهت توسعه بهره‌وری سبز و تقویت کارآفرینی سبز در شرایط اقتصادی ناپایدار کمک نماید.