تغییرات اقلیمی و افزایش انتشار گازهای گلخانهای در دهههای اخیر به یکی از چالشهای بنیادین جهانی تبدیل شده است. ابزارهای سنتی مانند مالیات آلایندگی و مقررات دستوری، به دلیل دشواری اجرا و کارایی محدود، پاسخگوی این بحران نیستند. در این میان، بازار کربن بهعنوان سازوکاری مبتنی بر عرضه و تقاضا در بسیاری کشورها جایگزینی کارآمد برای سیاستهای زیستمحیطی سنتی بوده است. با این حال، در ایران به دلیل وابستگی اقتصاد به انرژیهای فسیلی، ضعف زیرساختهای نهادی و ملاحظات فقهی و حقوقی، راهاندازی چنین بازاری با چالشهای جدی روبهروست. این پژوهش با هدف بررسی ابعاد فقهی و حقوقی گواهیهای کربن در ایران انجام شده است. پرسش اصلی آن است که آیا این گواهیها از منظر فقه اسلامی دارای مالیت و قابلیت معامله هستند و چگونه میتوان آنها را در چارچوب حقوقی و نهادی کشور مشروعیتبخشی و نهادینه کرد. روش تحقیق کیفی و تحلیلی ـ توصیفی است و دادهها از اسناد بینالمللی، قوانین داخلی و منابع فقهی گردآوری و با رویکرد اجتهادی و تطبیقی تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد که گواهیهای کاهش انتشار کربن، در صورتی که مبتنی بر کاهش واقعی آلایندگی و صادره از نهاد ذیصلاح باشند، از منظر فقه اسلامی دارای مالیت و قابلیت نقلوانتقال مشروع بوده و میتوان آنها را در قالب عقودی چون بیع و صلح تفسیر کرد. بررسی حقوقی نیز نشان میدهد که خلأهای قانونی در زمینه تعریف، مالکیت و سازوکارهای معاملاتی این گواهیها، مانع اصلی شکلگیری بازار کربن در ایران است. تدوین قانون جامع بازار کربن و ایجاد نظام یکپارچه اندازهگیری، گزارشدهی و راستیآزمایی (MRV) برای اعتبارسنجی گواهیها ضرورت دارد. بر این اساس، مقاله چارچوبی بومی و اسلامی ـ ایرانی برای بازار کربن پیشنهاد میکند که همزمان ابعاد فقهی، حقوقی و اجرایی را پوشش داده و مسیر نهادینهسازی معاملات کربن در بازار سرمایه ایران را هموار سازد.
ندیری, محمد , صادقی, علیرضا , نوربخش, عسگر , سارنج, علیرضا و جلیلوند, محمدرضا . (1405). تحلیل فقهی و حقوقی بازار معاملات گواهی کربن در ایران. مطالعات مدیریت توسعه سبز, (), -. doi: 10.22077/jgdms.2025.10216.1362
MLA
ندیری, محمد , , صادقی, علیرضا , , نوربخش, عسگر , , سارنج, علیرضا , و جلیلوند, محمدرضا . "تحلیل فقهی و حقوقی بازار معاملات گواهی کربن در ایران", مطالعات مدیریت توسعه سبز, , , 1405, -. doi: 10.22077/jgdms.2025.10216.1362
HARVARD
ندیری, محمد, صادقی, علیرضا, نوربخش, عسگر, سارنج, علیرضا, جلیلوند, محمدرضا. (1405). 'تحلیل فقهی و حقوقی بازار معاملات گواهی کربن در ایران', مطالعات مدیریت توسعه سبز, (), pp. -. doi: 10.22077/jgdms.2025.10216.1362
CHICAGO
محمد ندیری , علیرضا صادقی , عسگر نوربخش , علیرضا سارنج و محمدرضا جلیلوند, "تحلیل فقهی و حقوقی بازار معاملات گواهی کربن در ایران," مطالعات مدیریت توسعه سبز, (1405): -, doi: 10.22077/jgdms.2025.10216.1362
VANCOUVER
ندیری, محمد, صادقی, علیرضا, نوربخش, عسگر, سارنج, علیرضا, جلیلوند, محمدرضا. تحلیل فقهی و حقوقی بازار معاملات گواهی کربن در ایران. مطالعات مدیریت توسعه سبز, 1405; (): -. doi: 10.22077/jgdms.2025.10216.1362
)