تحلیل عوامل جغرافیایی موثر بر فرونشست زمین در ارتباط با پایداری آثار تاریخی و گردشگری شهر اصفهان

امیدی, شهره; صادقی, حجت; زندی, رحمان; پرهیز, فریاد

doi:10.22077/jgdms.2025.9812.1330

تحلیل عوامل جغرافیایی موثر بر فرونشست زمین در ارتباط با پایداری آثار تاریخی و گردشگری شهر اصفهان

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشجوی کارشناسی ارشد، سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی ، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

² گروه جغرافیای طبیعی،دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

³ گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

⁴ دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

10.22077/jgdms.2025.9812.1330

چکیده

فرونشست زمین یکی از مهم‌ترین مخاطرات مهمی است که می‌تواند به تخریب سازه‌های تاریخی و کاهش جذابیت گردشگری شهرهای با ارزش فرهنگی مانند اصفهان منجر شود. پایداری آثار تاریخی و جاذبه‌های گردشگری اصفهان در معرض تهدید جدی ناشی از فرونشست زمین قرار دارد که شناخت عوامل مؤثر بر این پدیده برای حفاظت و مدیریت بهتر ضروری است. هدف این پژوهش، بررسی میزان فرونشست، تحلیل دقیق عوامل جغرافیایی مؤثر بر فرونشست زمین و بررسی تأثیر آنها بر آسیب‌پذیری میراث فرهنگی و گردشگری شهر اصفهان است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و کاربردی بوده و با بهره‌گیری از داده‌های مکانی شامل ارتفاع، شیب، بارش، دما، ترافیک، جمعیت، فاصله از مترو، فاصله از رودخانه و آب‌های زیرزمینی انجام شده است. داده‌ها از منابع مختلف جمع‌آوری و در پنج مرحله استخراج متغیرها، بررسی وضعیت شهر، گردآوری داده‌ها، برآورد فرونشست با نرم‌افزا SNAP و تحلیل رگرسیون خطی چندگانه در محیط R مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج تحلیل‌های نه‌ساله (۲۰۱۶–۲۰۲۴) نشان داد که آثار تاریخی اصفهان با شدت‌های متفاوتی از فرونشست مواجه‌اند؛ به‌طوری که حمام رهنان با فرونشست تجمعی ۷۱/۲۴ سانتی‌متر بیشترین آسیب را دارد. مناطق ۹، ۱۱ و ۱۵ شهر به‌عنوان کانون‌های اصلی فرونشست شناسایی شدند. مجموع نتیجه رگرسیون نشان داد که عوامل جمعیت، شیب، ترافیک و افت سطح آب‌های زیرزمینی تأثیر معناداری بر افزایش فرونشست داشته‌اند. این عوامل، به‌ویژه در نواحی تاریخی و گردشگری، تهدیدی جدی برای پایداری سازه‌ها محسوب می‌شوند. نتیجه‌گیری کلی بر لزوم تدوین برنامه‌ریزی جامع و مدیریت پایدار منابع آب و عوامل انسانی تأکید دارد تا از تسریع فرایند فرونشست جلوگیری و حفاظت از میراث فرهنگی و گردشگری اصفهان تضمین شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات